Αξιολόγηση – Δημόσιος Έλεγχος – Κοινωνική Λογοδοσία
Αξιολόγηση είναι η εκτίμηση της αξίας ενός προσώπου ή ενός έργου με αντικειμενικά κριτήρια. Σε κάθε σύγχρονη και προοδευτική κοινωνία, η αξιολόγηση πρέπει να λειτουργεί σαν εργαλείο λύσης των προβλημάτων και βελτιστοποίησης της απόδοσης σε κάθε τομέα. Η χρησιμοποίησή της με τη στενή έννοια της βαθμολόγησης δεν επιτυγχάνει τέτοιου είδους στόχους. · Το νομικό – θεσμικό πλαίσιο
Το νομικό – θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο λειτουργούν τα πανεπιστήμια έχει με βάση τις συνταγματικές επιταγές (άρθρο 16) δύο βασικούς άξονες, το κρατικό «μονοπώλιο» και την πλήρη αυτοδιοίκηση – ακαδημαϊκή ανεξαρτησία. {«η ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται αποκλειστικά από Ιδρύματα που αποτελούν Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου (Ν.Π.Π.Δ.) με πλήρη αυτοδιοίκηση.»} Η αυτοδιοίκηση συμπυκνώνεται στην διοίκηση των Ιδρυμάτων από τα συλλογικά δημοκρατικά εκλεγμένα όργανά τους και στην αυτοτελή διαχείριση των πόρων τους, ενώ η ακαδημαϊκή ανεξαρτησία συνοψίζεται στην αδέσμευτη, από κάθε είδους εξωακαδημαϊκή επιρροή, διδασκαλία και έρευνα. Η οικονομική αυτοδυναμία και η ακαδημαϊκή ελευθερία είναι θεμελιώδεις προϋποθέσεις για να επιτελεί το πανεπιστήμιο το έργο του και να εκπληρώνει το ρόλο του ανεμπόδιστα. Τα Ιδρύματα τελούν υπό την νομική εποπτεία του κράτους, ενισχύονται οικονομικά από αυτό, χρηματοδοτούνται από τον κρατικό τακτικό προϋπολογισμό και λειτουργούν με βάση το νομικό – θεσμικό πλαίσιο που καθορίζει την λειτουργία τους.
* Η αξιολόγηση είναι δημοκρατική & κοινωνική επιταγή
Τα πανεπιστήμια με βάση την θεσμικό τους ρόλο, στοχεύουν στη διαμόρφωση των επιστημόνων και στελεχών του κρατικού μηχανισμού και του εργατικού δυναμικού ευρύτερα. Τα πανεπιστήμια έχουν ως στόχο, την ποιοτική – επιστημονική κατάρτιση, τον εφοδιασμό με υψηλού επιπέδου γνώση, των νέων ανθρώπων που θα αποτελέσουν το εργατικό δυναμικό και τον κινητήριο μοχλό ανάπτυξης της κοινωνίας. Επιπρόσθετα όμως, τα Ιδρύματα οφείλουν να διαμορφώνουν υπεύθυνους πολίτες με υψηλή μόρφωση, καλλιέργεια, κουλτούρα, δημοκρατική, ανθρωπιστική, κοινωνική και πολιτική συνείδηση.
Για το λόγο αυτό τα Ιδρύματα επιχορηγούνται, ουσιαστικά χρηματοδοτούνται, από τον κρατικό προϋπολογισμό. Κατά συνέπεια με γνώμονα το στρατηγικής σημασίας έργο που οφείλουν να επιτελούν δεν μπορεί να μην επιβεβαιώνεται και να μην ελέγχεται η ποιότητα και η ποσότητα του έργου που παράγουν. Στο σημερινό status quo λειτουργίας των Ιδρυμάτων, η πλήρης έλλειψη ελέγχου που επικρατεί είναι δημοκρατικά απαράδεκτη, έχει αρνητικές συνέπειες στο επίπεδο της ανώτατης εκπαίδευσης, επειδή ότι λειτουργεί χωρίς έλεγχο λοξοδρομεί από τον στόχο, δεν προοδεύει και οδηγείται στην συντήρηση. Ουσιαστικά το σημερινό καθεστώς λειτουργίας ενισχύει μια λογική ασυδοσίας και μηδενικής λογοδοσίας. Επιβάλλεται λοιπόν να υπάρξει ένας θεσμοθετημένος ελεγκτικός μηχανισμός, συμβιβαστός με το πνεύμα του Συντάγματος, που δεν θα περιορίζει, αλλά θα ενισχύει την αυτοτέλεια των πανεπιστημίων. Τέτοιος μηχανισμός είναι η «αξιολόγηση».
Είναι κοινά αποδεκτό ότι η ανώτατη εκπαίδευση έχει υψηλό κόστος για το κράτος και ιδιαίτερα η υψηλού επιπέδου ανώτατη εκπαίδευση χρειάζεται συνέχεια εκτεταμένες δαπάνες. Εφόσον, όμως, πρόκειται για πόρους του κοινωνικού συνόλου η διαχείριση τους πρέπει να είναι υποδειγματική και οι φορολογούμενοι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν οι πόροι που δαπανούν τι αποδίδουν, αν συνεισφέρουν στην αποτελεσματική παροχή ή παραγωγή γνώσης. Επιπλέον, αφού το πανεπιστήμιο αποτελεί βασική συνιστώσα για την οικονομική και πνευματική ανάπτυξη της κοινωνίας θα πρέπει να ελέγχεται από την κοινωνία, αν επιτελεί το έργο του και αν πετυχαίνει τους στόχους του. Με την έννοια αυτή, η αξιολόγηση θα πρέπει να θεωρείται αυτονόητος μηχανισμός δημοσίου ελέγχου, στην οποία και οι καθηγητές για λόγους αξιοπρέπειας, δημοκρατικής συνείδησης και συναίσθησης του χρέους τους, οφείλουν να υπόκεινται.
Το κράτος προώθησε ένα ομοιόμορφο μοντέλο λειτουργίας των Ιδρυμάτων με μια ισοπεδωτική λογική. Τα πανεπιστήμια τείνουν να εξομοιωθούν με τον δημόσιο τομέα και έτσι ελλοχεύει ο κίνδυνος να αποκτήσουν και να διαιωνίσουν παθογένειες, όπως χαμηλή ποιότητα υπηρεσιών προς τον πολίτη που ισοδυναμεί με αμφιλεγόμενο επίπεδο σπουδών για το φοιτητή, έλλειψη αξιοκρατίας και αποκεντρωμένης διοίκησης. Ένα βήμα για την μεταρρύθμιση των πανεπιστημίων θα έπρεπε να είναι η ενίσχυση της αυτονομίας τους που σημαίνει πλήρη ενεργοποίηση των δομών και των μελών της ακαδημαϊκής κοινότητας, διεύρυνση και ενίσχυση των συμμετοχικών – δημοκρατικών διαδικασιών, εξέλιξη, ευελιξία και άμιλλα. Ένα τέτοιο βήμα πρέπει να αποτελεί την στρατηγική επιλογή και βασίζεται σε μια εναλλακτική οπτική που θεωρεί ως βασική αξιακή θέση ότι η αυτοτέλεια των πανεπιστημίων αποτελεί όρο προοδευτικής αναδιοργάνωσης των δομών των Ιδρυμάτων και συνιστά στρατηγικό βήμα για την αναβάθμιση της ποιότητας του παραγόμενου ακαδημαϊκού και ερευνητικού έργου. Αυτονομία όμως, που χρηματοδοτείται από κρατικούς πόρους, πρέπει να συνοδεύεται και από αντίστοιχη κοινωνική λογοδοσία του Ιδρύματος, των Σχολών και των καθηγητών.
Ακρογωνιαίος λίθος μιας τέτοιου είδους προοδευτικής λειτουργίας ενός πραγματικά αυτόνομου πανεπιστημίου είναι ο έλεγχος, η αξιολόγηση και η κοινωνική λογοδοσία. Πρόκειται για μια διαδικασία που προσθέτει στο σύστημα πανεπιστήμιο,
* εισροές = οικονομικοί & ανθρώπινοι πόροι
* παραγωγική διαδικασία = προπτυχιακές, μεταπτυχιακές σπουδές, μετάδοση γνώσης, έρευνα
* εκροές= απόφοιτοι επιστήμονες, παραγωγή νέας γνώσης
* την διαδικασία της ανάδρασης = επανέλεγχος του συστήματος
Με τον τρόπο αυτό θα επιτυγχάνεται, η αντικειμενική αποτύπωση της πραγματικότητας, ο εντοπισμός των εμποδίων στην επίτευξη των στόχων, έτσι ώστε να προωθείται αποτελεσματικότερος σχεδιασμός και η λύση των προβλημάτων. Με αυτή την έννοια η αξιολόγηση είναι μια διαδικασία χρήσιμη και επιβεβλημένη. Είναι η διαδικασία που θα αναδείξει στοχευμένες διορθωτικές κινήσεις που θα αμβλύνουν τις αντιθέσεις και θα ενισχύουν τα ασθενέστερα τμήματα του συστήματος. Προϋπόθεση για την επιτυχή λειτουργία του συστήματος αξιολόγησης της ποιότητας είναι η διαφάνεια και η αξιοπιστία της λειτουργίας του. Η αξιολόγηση της ανώτατης εκπαίδευσης μπορεί να συντελέσει:
* στη βελτίωση της ποιότητας του παραγόμενου έργου στην ανώτατη εκπαίδευση και άρα στην καταξίωση του κοινωνικού και αναπτυξιακού της ρόλου
* στη δημιουργία ενός ορθολογικού συστήματος λογοδοσίας των κοινωνικών πόρων που διαχειρίζεται
* στην ενίσχυση της αυτοτέλειας των Ιδρυμάτων
Η αξιολόγηση μοχλός προάσπισης του δημόσιου πανεπιστημίου
Η αξιολόγηση λοιπόν εάν εφαρμοστεί υπό προϋποθέσεις θα αποτελέσει τον βασικό μοχλό προοδευτικής αναδιοργάνωσης των πανεπιστημίων και ενίσχυσης του επιπέδου σπουδών. Η αξιολόγηση για να λειτουργήσει έτσι πρέπει να πληροί τις εξής προϋποθέσεις:
* να στοχεύει στη ρεαλιστική αποτύπωση των προβλημάτων, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα τα θετικά και αρνητικά στοιχεία
* να αποδώσει γενναία τις ευθύνες στο σύνολο των εμπλεκομένων, που ευθύνονται για όλες τις πτυχές των προβλημάτων
* να είναι αποδεσμευμένη από το δόγμα «αξιολόγηση – χρηματοδότηση»
Δεν νοείται αξιολόγηση που θα «βαθμολογεί» με σκοπό την στείρα κατάταξη των πανεπιστημίων για την διαμόρφωση μιας ελίτ και την υπονόμευση των Ιδρυμάτων που δεν «αριστεύουν». Ενδεχόμενη κατηγοριοποίηση των σχολών με βάση την αξία των τίτλων σπουδών έρχεται σε πλήρη αντιδιαστολή με τον επικουρικό και δημιουργικό ρόλο που πρέπει να έχει η αξιολόγηση. Αντικειμενικός σκοπός πρέπει να είναι ο εφοδιασμός των Ιδρυμάτων με ανθρώπινους - υλικούς πόρους για να μπορούν να ανταπεξέλθουν στο ρόλο που υπαγορεύει το Σύνταγμα. Η χρηματοδότηση δεν σχετίζεται με την αξιολόγηση αφού ο ρόλος της πρέπει να είναι υποστηρικτικός στο πλαίσιο της ανάδειξης και λύσης των προβλημάτων και να σηματοδοτεί μια διαδικασία ποιοτικής αναβάθμισης της συνολικής λειτουργίας των Ιδρυμάτων.
· να δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ουσιαστική αξιολόγηση του έργου, της μεταδοτικότητας και του ερευνητικού έργου των καθηγητών
· να μην αποκλείει μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας από την διαδικασία
· να μην απομονώνει τους φοιτητές, αλλά να τους τοποθετεί στο επίκεντρο αφού είναι οι άμεσα ενδιαφερόμενοι και να τους διασφαλίζει καθολική, ισότιμη, συμμετοχή
· να κατοχυρώνει ειδικότερα τη συμμετοχή των φοιτητών στα όργανα και τις επιτροπές της διαδικασίας αξιολόγησης σε ποσοστό 80% ως προς τα μέλη Δ.Ε.Π. ώστε τα όργανα να είναι αντιπροσωπευτικά
Οι φοιτητές θα πρέπει να συμμετέχουν ισότιμα αξιολογώντας το έργο των καθηγητών, το βαθμό ανταπόκρισής τους στα εκπαιδευτικά καθήκοντα και τα πανεπιστημιακά συγγράμματα, που στην πλειοψηφία τους κατά γενική ομολογία είναι πολύπλοκα, πρόχειρα δομημένα και μη προσαρμοσμένα στο αντικείμενο και τις επιστημονικές εξελίξεις του εκάστοτε μαθήματος.
* να ενισχύσει την επένδυση στην έρευνα και την καινοτομία με κοινωνικό προσανατολισμό, αποτελέσματα δηλαδή που να καρπώνεται η κοινωνία
* να ερευνά το επίπεδο ή την έλλειψη κτιριακών, υλικοτεχνικών εξοπλισμών, εργαστηριακών – πειραματικών υποδομών και να στοχεύει σε εκσυγχρονισμό του τεχνολογικού εξοπλισμού και παρακολούθηση των εξελίξεων
* να αξιολογεί τη διοίκηση για την διαχείριση των οικονομικών πόρων με στόχο την ορθολογικότερη κατανομή τους
* να αξιολογεί την Πολιτεία για τις προτεραιότητες που θέτει στα πανεπιστήμια και την χρηματοδότηση που παρέχει με στόχο την επιπρόσθετη χρηματοδότηση όπου χρειάζεται και την πάταξη της ανισοκατανομής των πόρων που προκαλεί σπατάλη
* να κατοχυρώνει την ανεξαρτησίας μιας ακηδεμόνευτης από το Υπουργείο Αρχής που θα συντονίζει την αξιολόγηση
* να προασπίζει τη διαφάνεια σε όλα τα στάδια
* να χρησιμοποιεί αυστηρά ακαδημαϊκά κριτήρια και να περιορίζει η αλόγιστη χρήση ποσοτικοποιημένων δεικτών γιατί μπορεί να αλλοιώσουν το αποτέλεσμα της
Δεν πρέπει τα κριτήρια να υπόκεινται στους νόμους της αγοράς, αλλά να προασπίζουν το επιστημονικό επίπεδο των σπουδών από κάθε απόπειρα εμπορευματοποίησης της ανώτατης εκπαίδευσης. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται ένα ισορροπημένο ισοζύγιο μεταξύ επιστημονικής γνώσης και τεχνικής εφαρμόσιμης εκπαίδευσης. Οι απόφοιτοι πρέπει να έχουν τα κατάλληλα εφόδια να ανταπεξέλθουν στον στίβο της αγοράς εργασίας.
* τα πορίσματα που θα προκύπτουν θα πρέπει να είναι δεσμευτικά και να οδηγούν στη λήψη των κατάλληλων οικονομικών και θεσμικών μέτρων, η εφαρμογή των οποίων θα πρέπει να ελέγχεται συνέχεια για την αποτελεσματικότητά της, ώστε να επιτυγχάνονται οι στόχοι. Προϋπόθεση αποτελεί η συνεργασία πανεπιστημίου - πολιτείας.
* η εξωτερική αξιολόγηση θα πρέπει να εφαρμόζεται στο τέλος και να πραγματοποιείται υπό την αιγίδα των πανεπιστημίων – πολιτείας σε εναρμονισμένα πλαίσια με τις συνταγματικές επιταγές και με αμοιβαία συνεννόηση και συμβιβασμούς για το κοινό όφελος. Έτσι θα επιτυγχάνεται μεγαλύτερη αντικειμενικότητα και θα εμποδίζονται μηχανισμοί ανάσχεσης της αξιολόγησης από το κατεστημένο και τα στενά προσωπικά συμφέροντα.
* οι εξωτερικοί αξιολογητές να είναι ακαδημαϊκοί με έργο που ξέρουν τα προβλήματα της ανώτατης εκπαίδευσης. Η συμμετοχή και φοιτητών στους εξωτερικούς αξιολογητές είναι επιβεβλημένη
Η εξωτερική αξιολόγηση είναι μια εξαιρετικά λεπτή υπόθεση και γι’ αυτό θα πρέπει να εδράζεται στην αυτοαξιολόγηση του πανεπιστημίου. Το πανεπιστήμιο θα πρέπει να προχωρήσει σε μια διαδικασία αυτοαξιολόγησης, σε συνεργασία με εξωτερικούς αξιολογητές, θέτοντας ουσιαστικά τα κριτήρια στα οποία θα βασιστεί στη συνέχεια η εξωτερική αξιολόγηση. Η εξωτερική αξιολόγηση που θα πρέπει να στηρίζεται στην εσωτερική αξιολόγηση και στις διορθωτικές ενέργειες της πολιτείας και των Ιδρυμάτων, είναι αυτονόητο ότι πρέπει να γίνεται αφού γίνουν οι έμπρακτες ενέργειες λύσης των προβλημάτων ώστε να είναι παραγωγική.
Επιπρόσθετα, η εξωτερική αξιολόγηση θα πρέπει να προχωρά σε μια διαδικασία ενδελεχούς ελέγχου της πολιτείας για το βαθμό εκπλήρωσης των υποχρεώσεων της που θα προκύπτουν από τα δεσμευτικά πορίσματα της εσωτερικής - εξωτερικής αξιολόγησης. Προκειμένου η διαδικασία της αξιολόγησης να είναι αποτελεσματική, πρέπει να εκπονείται και να δημοσιοποιείται έκθεση από την πολιτικά ακηδεμόνευτη – ανεξάρτητη αρχή που θα συντονίζει την διαδικασία για την ανταπόκριση του κράτους στην λύση των προβλημάτων για τα οποία ευθύνεται και τον βαθμό υλοποίησης των πορισμάτων.
Με το εν λόγω στάδιο της διαδικασίας ελέγχεται και το κράτος ενώ παράλληλα λογοδοτεί στην συνείδηση της κοινωνίας για το αν επιτελεί το έργο του στην ανώτατη εκπαίδευση.
Το τρίπτυχο δημόσιος έλεγχος – κοινωνική λογοδοσία – αξιολόγηση της ποιότητας, αποτελεί κλειδί για την αναβάθμιση της δημόσιας ανώτατης εκπαίδευσης.
Θέσεις της ΠΑΣΠ για τα ΚΕΣ
Μέσα από την καθημερινή συνδικαλιστική μας δράση και αντιλαμβανόμενοι ότι η Παιδεία είναι ένα από τα πιο σημαντικά Δημόσια αγαθά, θεωρούμε πως όλοι οι νέοι έχουν δικαίωμα στη μόρφωση. Τα κίνητρα της εκπαίδευσης πρέπει να είναι ακαδημαϊκά και όχι αγοραία. Ως ΠΑΣΠ αγωνιστήκαμε για να έχουν όλοι οι νέοι ίδιο δικαίωμα πρόσβασης στα ΑΕΙ-ATEI, διαμορφώσαμε και προτείναμε το Νόμο Πλαίσιο του 1982 που εκδημοκράτισε τα ελληνικά πανεπιστήμια και τα οδήγησε σε ακαδημαϊκή και επιστημονική πρόοδο. Οφείλουμε λοιπόν να κάνουμε βήματα προς τα εμπρός. Η αναγνώριση και ισοτίμηση των ΚΕΣ με τα Πανεπιστήμια αναστέλλουν την πρόοδο των τελευταίων και οδηγούν τη Δημόσια Δωρεάν Παιδεία στο περιθώριο. Το άρθρο 16 του Συντάγματος δεν επιτρέπει την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων, ως εκ τούτου η κυβέρνηση οφείλει να υπερασπιστεί το Σύνταγμα της χώρας μας και να μην επιτρέψει την ίδρυση τέτοιων εκπαιδευτηρίων και το κλείσιμο των ήδη υπαρχόντων. Η Ελλάδα είναι μια χώρα με 450 και πλέον δημόσια τμήματα και τεχνικές σχολές, ικανή να παρέχει δωρεάν, αναγνωρισμένη παιδεία σε κάθε νέο της.
Για εμάς τα ΚΕΣ δεν είναι ο ανταγωνιστής του Πανεπιστημίου, τον οποίο φοβόμαστε. Είναι ένα μέσο να πουλάνε επιχειρηματίες με αδρό οικονομικό όφελος, πτυχία χωρίς ποιοτικό αντίκρισμα και εργασιακές προοπτικές. Το κράτος υποχρεούται να παρέχει Παιδεία σε όλους τους πολίτες του, επιτρέποντας σε αυτούς την ελεύθερη πρόσβαση στα εκπαιδευτικά ιδρύματα. Με τη σειρά τους τα εκπαιδευτικά ιδρύματα υποχρεούνται να υπηρετούν την επιστήμη και όχι τα οικονομικά συμφέροντα λίγων, όπως κάνουν τα ΚΕΣ.
